Makbet - rys ogólny

Uznawany jest za najkrótszą ze sztuk Williama Szekspira. Za datę jej powstania przyjmuje się rok 1606, ale jest on tylko orientacyjny, bo nigdzie do dziś nie znaleziono zapisków o faktycznej dacie napisania utworu. Niektóre źródła mówią też, że Makbet powstał już w 1602 roku.

Szekspir opisując XI wieczną Szkocję i Anglię opierał się na dziele Raphaela Holisheda z 1577 roku "Kroniki Anglii, Szkocji i Irlandii". To tam czerpał wiedzę na temat tła historycznego tamtych czasów, które potem wykorzystał w swojej sztuce. Zarówno Szekspir, jak i Holished ubarwiali to co opisywali, dlatego ich dzieła nie są zbyt wiarygodnymi źródłami historycznymi. Z kronik zaczerpnął najprawdopodobniej Szekspir motyw zabójstwa króla szkockiego. Pozmieniał jednak kilka faktów, wprowadzając do opowieści historycznej swoje motywy literackie np. duchy.

Źródła historyczne dowodzą, ze faktycznie żył kiedyś wódz szkocki Makbet, który zamordował króla i w ten sposób doszedł do władzy. Miało to miejsce w 1039 roku. Był podobno dobrym władcą, a kraj pod jego rządami rozkwitał. Jednak bohater utworu i jego żona odbiegają sporo w swoich zachowaniach nawykach i sposobie bycia od pierwowzorów. Jednak ich historie nie są znane ogółowi i utrwalił się ich wizerunek oraz przebieg wydarzeń mających miejsce w XI przedstawiony w "Makbecie" przez Szekspira.

Od czasu powstania "Makbet" stał się dość sławny. Jest często podstawą polemiki, na temat moralnych aspektów władzy. Niektórzy twierdzą, że jest to pechowa sztuka, a grającym w nich aktorom przytrafiają się dziwne rzeczy. Nie zmienia to jednak faktu, iż po dziś dzień jest chętnie wystawianą i bardzo chętnie oglądaną sztuką.

"Makbet" jest utworem wiecznie aktualnym, porusza bowiem ponadczasowe zagadnienia. Analizuje problem władzy i emocji, jakie ona wzbudza. Zgłębia problem winy i kary, a także zastanawia się nad tym, czy nad ludzkie losy coś wpływa (fatum, przypadek, siły wyższe).

Szekspir zastanawia się w tym dziele, co jest źródłem zła i cierpienia wśród ludzi. I jakie mechanizmy rządzą ludzkim zachowaniem w różnych sytuacjach. Sztuka ta może być rozpatrywana i analizowana na wielu płaszczyznach i w wielu aspektach.

Fragmenty i cytaty z "Makbeta" są "wiecznie żywe" Wykorzystuje się je w życiu codziennym, ale przede wszystkim w literaturze. Po dziś dzień twórcy sięgają do tego dzieła po całe watki bądź motywy.

Czas akcji

Utwór ten rozgrywa się w średniowieczu. Toczy się podczas XI wiecznych walk między Szkocją pod panowaniem króla Dunkana, i Norwegią nad którą panował król Swen. Złamana tu jest zasada antycznego dramatu, gdzie cała akcja zamykała się w ciągu jednego dnia. W Makbecie mamy ukazane fragmenty z dużo dłuższego okresu czasu. Najprawdopodobniej kilku lat.

Zagłębiając się w poszczególne akty udaje nam się wyodrębnić następujący obszar czasowy:

AKT I – omawia jeden dzień, choć bardzo bogaty w wydarzenia (przygotowania wiedźm na wrzosowisku, potem wygrana Makbeta podczas walki, przepowiednia, nadanie tytułów Makbetowi, jego rozmowa z żoną, planowanie zbrodni, przybycie króla na zamek Makbeta, potem uczta i dalsze rozmowy o mordzie).

AKT II obejmuje noc po uczcie, w trakcie której ginie Dunkan, i poranek dnia następnego z odkryciem zbrodni. Kończy się wyjazdem na koronację Makbeta.

AKT III trudno zamknąc w konkretnych ramach. Zaczyna się przygotowaniami do uczty i wyjazdem Blanko, potem plany zamordowania Blanka, wieczorna uczta i śmierć przyjaciela Makbeta, pojawia się scena ze spotkania czarownic, oraz rozmowa Lennoxa z Lordem. Jest to więc prawdopodobniej okres kolejnej doby. Przynajmniej zaś jednego popołudnia i czasu do następnego ranka.

AKT IV to tez sekwencja różnych zdarzeń, mogły następować jedna po drugiej, a równie dobrze być oddzielone miesiącami (spotkanie wiedźm, i przepowiednie dla Makbeta, morderstwo na rodzinie Makdufa, następna scena rozgrywa się już w Anglii jest to rozmowa Malkolma z Makdufem).

AKT V to okres jednego dnia. Omawiający wiele różnych zagadnień, od choroby królowej, aż po końcową scenę zwycięstwa nad Makbetem.

Miejsce akcji:

Akcja rozgrywa się zasadniczo w czterech różnych zamkach szkockich. Jest to zamek królewski Forres, zamek Inverness należący do Makbeta i Lady Makbet, zamek należący do Makdufa - Fajf, zamek Dunzynan. Można się pokusić o stwierdzenie, że rozmowa Makdufa z Malkolmem odbywa się na zamku króla Edwarda w Anglii. Poza tym wspomniane jest wrzosowisko na którym swoje czary odprawiają wiedźmy leżące niedaleko Forres, a także jakaś nie określona bliżej geograficznie jaskinia, w której spotyka się Makbet z czarownicami, prosząc o kolejne przepowiednie. Duża role odgrywa tu, wielokrotnie wymieniany w utworze las Birnam, dwór angielskiego króla Edwarda.

Takie rozmieszczenie scen, niezachowanie zasady miejsca, jest też odejściem od ram dramatu antycznego.

Szukaj innych prac na sciagawa.com.pl (wyszukiwanie wewnątrz strony):